Literackie obrazy buntu romantycznego, miłości romantycznej i "choroby wieku". Geneza tych zjawisk, ich istota.
Literackie obrazy
Jerzy Byron "Giaur" - historia tajemniczego mnicha, który w przedśmiertelnej spowiedzi wyznaje
tragedię swojego życia. Po stracie ukochanej Leili (utopił ją Hassan)
przestał wierzyć w wartość życia, w sprawiedliwość, w dobro i prawdę. Marzył
tylko o zemście. Po dokonaniu jej, wstąpił do klasztoru. Tak określa swój
stosunek do świata:
Żyłem, lecz ból mi oddychać nie dawał,
Wąż pierś mą ścisnął, serce me obwinął,
Myśli me kąsał i zemstą napawał.
Odtąd świat cały miałem w obrzydzeniu,
Nie śmiałem w oczy zajrzeć przyrodzeniu,
Na wszystkie jego wdzięki i ozdoby
Padł całun mojej wewnętrznej żałoby!
Tak się przedstawia bunt u Byrona (bunt bajroński). Jest także typowa
romantyczna miłość - do Leili.
Jan Wolfgang Goethe "Cierpienia młodego Wertera" - typowy przykład miłości romantycznej (nieszczęśliwa miłość zakończona
samobójstwem), a także "choroby wieku"
Adam Mickiewicz "Dziady"(cz. IV) - Gustaw zatracił się w miłości, jest przyczepiony do dziewczyny. Poza nią nie
widzi niczego innego, nawet Boga, odrzuca go. Zanim się zakochał miał wielu
przyjaciół, potem stał się samotnikiem z wyboru, jest wyobcowany, nie
dostrzega uczuć innych (nawiązanie do miłości Mickiewicza do Maryli
Wereszczakówny).
Adam Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - też miłość romantyczna i choroba wieku. Konrad porzuca ukochaną (Aldona),
walczy z wrogami (potajemnie, wysyła ich na zgubną walkę) i na końcu popełnia
samobójstwo.
Słowacki "Kordian" - choroba wieku: (też marzy o wielkich czynach, ideach)
Boże! Zdejm z mego serca jaskółczy niepokój,
Daj życiu duszę i cel duszy wyprorokuj ...
Jedną myśl wielką roznieć, niechaj pali żarem,
A stanę się tej myśli narzędziem, zegarem,
Na twarzy ją pokażę, popchnę serca biciem,
Rozdzwonię wyrazami i dokończę życiem.
Przed pójściem w ślady przyjaciela, który popełnił samobójstwo, może go ocalić
tylko jakiś doniosły cel.
Geneza zjawisk i ich istota
Bunt romantyczny - chęć zmiany dotychczasowego światopoglądu; sprzeciw przeciw racjonalizmowi;
negują wszystko co stare; za uczuciem, przeciw starym (klasycy), walka o wolność.
Choroba wieku - na przykładzie Wertera:- wyalienowanie, brak kontaktu ze światem (nie może
się odnaleźć), nie może zrealizować swoich marzeń, samotność (Wilhelm -
jedyny przyjaciel), nie zgadza się na podziały klasowe (nie chcą go
zaakceptować w kręgu szlachty). Na koniec uznanie, iż jego życie nie jest
potrzebne.
Preromantyzm i przełom romantyczny w Anglii, Niemczech, Francji oraz w
Polsce.
Preromantyzm rozumie się jako zespół tendencji w kulturze europejskiej drugiej
połowy XVIII i początku XIX wieku przygotowujących nadejście romantyzmu. Były
wyrazem odmiennego od klasycystycznego pojmowania zadań i istoty sztuki.
Dostrzeżono swoistość języka poetyckiego, pojawiły się pojęcia wyobraźni,
geniuszu, oryginalności, odstępowanie od sztywnych reguł twórczości i
zainteresowanie twórczością ludową jako pierwszym etapem rozwoju twórczości
artystycznej. Preromantyczna literatura związana z sentymentalizmem,
wprowadziła bohatera wyobcowanego ze świata. Znamienna była fascynacja
średniowieczem, głównie stylem gotyckim np. w angielskiej powieści grozy oraz
rozpowszechnienie ballady. Tendencje preromantyczne prezentuje twórczość
literacka m.in. J. Macphersona, E. Younga, F. G. Klopstocka, K. Brodzińskiego,
związane z problematyką narodową - u J. Ursyna Niemcewicza, A. J.
Czartoryskiego. W sztukach plastycznych przejawy preromantyzmu uwidoczniły się
najwcześniej w Wielkiej Brytanii, zyskując tu szczególną wyrazistość. Elementy
mistycyzmu wizjonerstwa i fantastyki znalazły odzwierciedlenie w twórczości J.
H. Fusslego i W. Blake'a. W malarstwie francuskim preromantyczna nastrojowość
dominowała w pejzażach H. Roberta i C. J. Verneta. W Polsce wyraził się w
próbach podejmowania tematyki historycznej - F. Smuglewicz.
Manifesty romantyczne.
- Adam Mickiewicz: "Oda do młodości", "Romantyczność"
- Kazimierz Brodziński "O klasyczności i romantyczności"
- Słowacki "Testament mój"
- Krasiński "Psalmy przyszłości"
- S. Coleridge i W. Wordsworth: "Lyrical Ballads"
- teatr - Hugo: wstęp do dramatu "Cromwell'
Przełom w teatrze francuskim. Rola Stendhala i W. Hugo. Nowa formuła teatru i dramatu. Cyrk Olimpijski i nowe techniki teatralne.
Nowa myśl teatralna była związana z romantyczną myślą poetycką i dramatem
ukształtowanym w opozycji do reguł klasycystycznych.
We Francji radykalnie zmienił się styl przedstawień w Comedie Francaise po
objęciu w 1825 dyrekcji przez barona Taylora. Przełomowe znaczenie miało
wystawienie w 1830 "Hernaniego" V. Hugo z dekoracjami P. L. Ciceriego -
czołowego dekoratora tego okresu, który zapoczątkował nowy rodzaj scenicznego
malarstwa. Typ przedstawień, których główną cechą była widowiskowość,
ukształtowały się nie bez wpływu teatrów miejskich np. Cirque Olimpique (Cyrk
Olimpijski), Porte-Saint-Martin. Wystawiano w nich repertuar interesujący
mieszczan, robotników czyli dramaty obyczajowe, historyczne (Hugo, A. Dumasa -
ojca), melodramaty historyczne, egzotyczne, feerie. Postulaty teatru
romantycznego najlepiej realizowała opera i balet, które w najdoskonalszy
sposób łączyły cudowność z elementami ludowymi i historyzmem.
Stendhal
(Henri Beyle 1783 - 1842) pisarz francuski. Bojownik o romantyzm we Francji. W
1827 ogłosił pierwszą powieść - "Armancję". "Czerwone i czarne", "Pustelnia
parmeńska" - arcydzieła powieści psychologicznej i realistycznej. Nowatorstwo
Stendhala wynika z zespolenia XVIII - wiecznego racjonalizmu i sensualizmu z
romantyczną wrażliwością, indywidualizmem i kultem energii. W pełni doceniła go
dopiero krytyka współczesna uznająca go za wielkiego realistę, mistrza analizy
psychologicznej, podkreślająca nowatorstwo jego stylu i techniki
powieściopisarskiej.
Hugo
(Victor Marie 1802 - 1885) - francuski pisarz i polityk. Przywódca i teoretyk
romantyzmu. W dziedzinie teatru zasłynął jako autor manifestu francuskiego
romantyzmu w przedmowie do dramatu "Cromwell" (1827). Główne jego sztuki -
dramaty wierszem: "Hernani, czyli Honor kastylski" i "Ruy Blas".
Nastąpił rozwój techniki teatralnej. Na dekoracje składały się malowane na
płótnie obrazy, rozczłonkowane na kulisy, prospekt, paludementy (sufit).
Nastąpiło rozbicie symetrii dekoracji i wprowadzono symetrię skośną.
Pionierskim rozwiązaniem było oświetlenie gazowe. Kostium teatralny miał
dokładnie określać wiek, charakter, pochodzenie, sytuację majątkową postaci.
Rola L. Sterne'a, E. Young'a, W. Scott'a, S. Coleridge'a i W. Wordsworth'a oraz J.
Macpherson'a w kulturze angielskiej.
Laurence Stern
(1713 - 1768) pisarz i duchowny angielski. Wybitny przedstawiciel prozy
sentymentalnej. Pisarz oryginalny i eksperymentujący. W swoim głównym dziele
"Życie i myśli J. W. Pana Tristrama Shandy" w sposób wirtuozerski parodiował
ustalające się dopiero konwencje formy powieściowej. Stosował tzw. konstrukcję
fragmentaryczną lub otwartą i wprowadził technikę strumienia świadomości.
Edward Young
(1683 - 1765) poeta angielski. Autor zapomnianych klasycystycznych tragedii i
wierszy satyrycznych. Poemat "The Complaint, or Night Toughts on life, Death
and Immortality" pisany wierszem białym, przesycony melancholijno - posępnym
nastrojem śmierci i grobu, atmosferą tajemniczości, zawierający religijne
rozważania nad indywidualnym losem człowieka przyniósł mu sławę jednego z
czołowych prekursorów europejskiego romantyzmu.
Walter Scott
(1771 - 1832) pisał powieści o tematyce historycznej: "Waverley", "Rob-Roy",
"Narzeczona z Lammermooru". Wydarzenia dotyczą walk wyzwoleńczych Szkocji.
Realizm powieści polega na odtworzeniu tzw. kolorytu historycznego, czyli cech
obyczajowych i charakterów ludzkich właściwych danej epoce. Pod tym względem
Scotta uważać należy za twórcę nowożytnej powieści historycznej. Autor często
wprowadzał do utworów sceny i obrazy wspaniałych uczt, turniejów, uroczystości
dworskich, opisy przepychu wnętrz pałacowych, bogactwa strojów itp. Był
mistrzem w odtwarzaniu kolorytu minionych epok i prowadzeniu intrygi
fabularnej.
Samuel Coleridge
(1772 - 1834) angielski poeta, krytyk i filozof. Poeta tzw. Szkoły Jezior.
Jego wydany wspólnie z W. Wordsworthem tom "Lyrical Ballads" (1798) stał się
manifestem angielskiego romantyzmu. Jego liryki i poematy cechuje baśniowa
fantastyka, wizyjność, symbolika o podłożu mistycznym. Zwolennik
idealistycznych filozofów niemieckich, pierwszy w literaturze angielskiej dążył
do oparcia krytyki literackiej na podstawach filozoficznych.
William Wordsworth
(1770 - 1850) poeta angielski. Współautor "Lyrical Ballads" - głosił w nim
pochwałę nieskrępowanej uczciwości, prostoty języka oraz konieczności
dostrzegania rzeczy niezwykłych w zwyczajnych, codziennych doświadczeniach
człowieka. W jego twórczości dominuje ekspresja metafizycznych doznań,
zwłaszcza wspomnień, intensywnych przeżyć z dzieciństwa i przeświadczenie o
własnej nieśmiertelności. Największy poemat "The Prelude" zawiera refleksje nad
własnym rozwojem intelektualnym, uczuciowym, moralnymi artystycznym. W 1843
otrzymał tytuł poeta laureatus.
Powieść gotycka i powieść historyczna.
Narodzona z tendencji preromantycznych powieść gotycka zwana jest także
powieścią grozy. Posiada sensacyjną akcje rozgrywającą się w scenerii gotyckich
zamków i klasztorów, w atmosferze fantastyki i tajemniczości. Obfituje w
elementy makabryczne.
Powieść historyczna ukształtowała się w epoce romantyzmu. Najbardziej
przyczynili się do tego W. Scott i V. Hugo. Charakteryzuje się realizmem
ukazania faktów historycznych oraz realiów właściwych dla danej epoki.
Okres "burzy i naporu" a właściwy romantyzm niemiecki.
Okres "burzy i naporu" - okres preromantyczny datowany jest na 1767 - 1785.
Nazwa pochodzi od utworu F. Klingera "Sturm und Drang". Był to literacki
protest przeciwko rozbiciu Niemiec na państewka feudalne, despotyzm władzy
książąt, uciskowi mieszczan i chłopów, upadkowi gospodarczemu i kulturalnemu. W
literaturze preromantycy domagali się zawierania uczuć, ludowości. Protestowali
przeciw sztywnym poetykom (w dramacie za wzór uważali Szekspira). Główni
przedstawiciele to Goethe, Schiller, Burger, Klinger, Herder..
R e k l a m a
R e k l a m a
|
Idealiści niemieccy o istocie świata i sztuki oraz rola poety.
Formacja idealizmu niemieckiego ukształtowała się na przełomie XVIII i XIX w.
Główni jej przedstawiciele to I. Kant, G. Fichte, F. i W. Schlegell, G. Hegel,
F. J. Schelling. Z jednej strony inicjowała transcendentalizm, z drugiej zaś
strony idealizm w wersji monistycznej a zarazem dynamicznej, historycznej.
Poetę podnosili do rangi boga, gdyż ma kontakt z absolutem. Poezja jest
manifestacją absolutu. Poeta tak jak Bóg ma moc twórczą.
August Wilhelm Schlegel:
poezja romantyczna umie najrozmaitsze uczucia wyrazić
znajdujemy w niej zawsze coś nieodgadnionego
myśl do nieskończoności się wznosi
Friedrich Schlegel:
powołaniem jest [...] ponowne zjednoczenie wszystkich
rozdzielonych gatunków poezji [...] zbliżenie poezji zfilozofią i retoryką
sprawić, aby poezja była żywa i towarzyska, a życie i
społeczeństwo poetyckie
ona jest nieskończona
wszelka poezja jest albo powinna być romantyczna
Joseph Schelling:
wiecznym pojęciem człowieka o Bogu, jest to co zwykło się
nazywać genialnością
każde prawdziwe dzieło sztuki jest dziełem absolutnie
koniecznym
Piękno ballad Goethego i Schillera.
Analiza wybranych tekstów:
Król elfów,
Rybak, Śpiewak, Rękawiczka
Król elfów - Król olch - motyw króla olch Goethe zaczerpnął z Herdena,
który z kolei wziął go z duńskiego. Podobieństwo brzmienia wyrazów "olcha" i
"elf" w tym języku, doprowadziły do pomyłki.
Syn z ojcem jadą na koniu. Syn widzi króla elfów z córkami, którzy kuszą go, a
opierającego się zabierają gwałtem. Chłopiec umiera w drodze.
Elementy preromantyczne:
- folklor źródłem fascynacji i pomysłów
- przenikanie i oddziaływanie na siebie światów: realnego i fantastycznego
Rybak
Johanna Wolfganga Goethego - rybak łowi ryby, gdy z jeziora wyłania się
"piękność dziewicza". Gani zajęcie mężczyzny, który pozbawia życia i swobody
niewinne stworzenia. Urzeka go pięknem śpiewu i wzbudza w nim miłość do
jeziora. Rybak idzie za jej radą i topi się we wzburzonej wodzie. Świat realny
i fantastyczny spotykają się ze sobą. Dla zwykłych śmiertelników jest to
niebezpieczne. Nie są odporni na czary i nieznane piękno, które może być dla
nich zgubne.
Śpiewak
Goethego nawiązuje do okresu średniowiecza. Śpiewak podróżuje po dworach
oferując swe usługi. Nie należy on jednak do świata feudalnego. Nie interesują
go typowe dla tego okresu nagrody. Złoto nie ma dla niego wartości, gdyż
odebrałoby mu wolność. Jedyną wartością jest dla niego sztuka. Charakteryzuje
go radość życia. Jego geniusz zasługuje na zaszczyty i eksponowanie. Ze
śpiewakiem tym utożsamiają się poeci romantyczni.
Rękawiczka
jest balladą napisaną przez Friedricha Schillera. Opowiada o rycerzu, który
nie godzi się z przyjętymi konwenansami. W czasie przedstawienia z dzikim lwem
Marta rzuciła chustkę na arenę z dziką bestią. Do Emroda zaś rzekła, aby ją
podał, jeśli naprawdę ją kocha. Rycerz bez namysłu skoczył po chustkę i wrócił
na krużganek. Jednak zamiast ją damie oddać, cisną jej nią w twarz i odchodząc
powiedział, że nie potrzebuje takiej miłości. Złamał kodeks rycerski. Jest tu
poruszony problem obrony indywidualizmu i buntu przeciw bezsensownym regułom,
które niczemu nie służą. Ukazana jest absurdalność i archaiczność panującego
porządku.
Ponadczasowe wartości Fausta.
Główny bohater - doktor Faust to średniowieczny alchemik, mądry starzec, który
przebadał wiele ksiąg, lecz wiedzy, której szukał, nie znalazł. Nauka nie
wyjaśniła mu istoty życia i śmierci, przemijania, dobra i zła. Zwątpił więc w
księgi i zawarł pakt z diabłem. W zamian za swą duszę uzyskał znów młodość oraz
możliwość podróżowania w czasie i przestrzeni. W wiecznym dążeniu i aktywności
nie wolno było mu wypowiedzieć słów: "Chwilo trwaj!", nastąpił jednak moment,
gdy Faust wypowiedział te słowa. A jednak anioły uratowały go z diabelskich
sideł, za trud wiecznego dążenia do prawdy.
W "Fauście" ukazane są odwieczne i ponadczasowe dążenia człowieka:
- pragnienie wiecznej młodości
- protest przeciw przemijaniu
- chęć posiadania wiedzy absolutnej - tajemnicy życia i śmierci
Zaspokojenie tych pragnień nie może urzeczywistnić się bez popełnienia
ciężkiego grzechu paktowania z siłami nieczystymi. Wiedzę absolutną da nam
dopiero śmierć.
Zbójcy Schillera wyrazem świadomości twórców okresu Sturm und Drang.
W następstwie intrygi pierworodny syn hrabiego Moora, Karol, zostaje wygnany.
Nie widząc innego wyjścia, wznieca bunt przeciw "jałowym konwencjom" i staje na
czele bandy zbójców. Plan zemsty kończy się połowicznym sukcesem. Ginie główny
reżyser intrygi, jego brat Franciszek. W ręce bandy wpada jednak ukochana
Karola - wierna Amalia. Postawiony wobec tragicznego wyboru między lojalnością
wobec towarzyszy, a miłością do kobiety, Karol zabija Amalię i oddaje się w
ręce sprawiedliwości.
"Zbójcy" zapowiadają dramat romantyczny i typowego romantycznego bohatera.
Wzorem dla młodego Schillera był Szekspir. Typowe dla preromantyzmu jest w tym
utworze ukazanie człowieka skłóconego ze światem - "szlachetnego zabójcy".
Zdecydował się podjąć walkę z feudalnym światem i zginął, broniąc ideałów
wolności jednostki i sprawiedliwości społecznej.
Dramatyczna biografia Schillera.
Friedrich Schiller (1759 - 1805) niemiecki poeta, dramatopisarz, estetyk,
teoretyk teatru. Najwybitniejszy oprócz J. W. Goethego przedstawiciel
niemieckiego klasycyzmu. W młodzieńczym okresie twórczości powodował nim bunt
przeciw stosunkom feudalnym, ograniczającym prawo jednostki do indywidualnego
rozwoju. Wyrazem tej postawy były dramaty "Zbójcy" (1781), "Intryga i miłość"
(1784). Publikacja "Zbójców" wywołała konflikt z księciem. Schiller został
zmuszony do opuszczenia księstwa. Duży wpływ na niego wywarły studia nad
historią Niemiecką, filozofią I. Kanta, kulturą i sztuką antyczną. W ich wyniku
powstały rozprawy historyczne, np. "Historia wojny trzydziestoletniej" (1790 -
1792). Schiller ukazuje w nich silne poczucie sprzeczności między ideałem, a
rzeczywistością. Podjął próbę zintegrowania człowieka nowożytnego, jako "bytu
rozdartego", przez umoralniający wpływ sztuki. W latach 1795 - 1797 wydawał
czasopismo "Die Horen", 1796 - 1800 "Musenalmanach", w których drukował też
Goethe. Wyrazem przyjaźni i współpracy obu poetów są satyryczne dystychy
"Ksenie" (1796). W 1799 roku Schiller osiadł w Weimarze. W ostatnim
dziesięcioleciu, zwanym okresem klasycznym, powstały liczne liryki, słynne
ballady (Rękawiczka, Graf Habsburg, Pierścień Polikratesa, Pieśń o dzwonie). W
twórczości dramatycznej przeważała tematyka historyczna (Maria Stuard -1801,
Wilhelm Tell -1804). Friedrich Schiller odegrał ważną rolę w kształtowaniu się
romantycznej literatury narodowej.
Spór klasyków z romantykami w Polsce.
Fazy, przebieg, formy polemiki, najważniejsze wypowiedzi.
Charakterystyka obu obozów.
Rola K. Brodzińskiego, J. Śniadeckiego, A. Mickiewicza, M. Mochnackiego.
Zanim powstały utwory takie jak "Oda do młodości" Mickiewicza, w środowiskach
intelektualnych Warszawy i Wilna rozpoczęła się trwająca 10 lat polemika między
zwolennikami literatury klasycystycznej i romantycznej. Polemika ta, choć
dotyczyła spraw estetycznych i literackich, miała wyraźny podtekst
światopoglądowy i polityczny. Była wyrazem narastających napięć między
szukającymi ugody z zaborcą zwolennikami świata wartości feudalnych, a
wyznawcami nowoczesnego typu patriotyzmu, młodymi "zapaleńcami", którzy
zdecydowani byli zdyskredytować tradycyjne wartości i zmienić świat w sposób
rewolucyjny.
Dyskusję tę rozpoczął w roku 1918 Kazimierz Brodziński- poeta i krytyk
literacki, profesor UW, autor poematu sielankowego "Wiesław". Napisał rozprawę
"O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej"(tekst-
podręcznik do klasy drugiej, str. 47), ogłoszoną w "Pamiętniku Warszawskim".
Autor przeciwstawił się ahistorycznej metodzie ujmowania zjawisk literackich.
Brodziński wiązał twórczość ze stosunkami politycznymi, a nawet religijnymi. W
analizie dziejów literatury europejskiej stwierdził, że "do klasyczności
potrzeba mieć więcej udoskonalony gust, do romantyczności więcej udoskonalone
czucie". Postulował, aby polska literatura wyrażała ducha narodu i jego
aspiracje. Podkreślał sielskość polskiej poezji, zalecał Polakom wzorowanie się
na obywatelskiej postawie przodków- rolników.
Na propozycję Brodzińskiego, by uznać romantyzm za równorzędny wobec klasycyzmu
kierunek literacki, zareagował m. in. Jan Śniadecki- profesor matematyki i
astronomii na Uniwersytecie Wieleńskim, zwolennik oświeceniowego racjonalizmu i
klasycyzmu. Napisał rozprawę "O pismach klasycznych i romantycznych" (podr.
str. 50), ogłoszoną w "Dzienniku Wieleńskim" w 1819 roku. Zaatakował w niej
idealistyczną filozofię niemiecką i kulturę ludową jako dwa wsteczne i zacofane
źródła romantyzmu.
Jako przeciwnik Śniadeckiego wystąpił Maurycy Mochnacki, czołowy teoretyk
polskiego romantyzmu i działacz polityczny, który w licznych artykułach, a
następnie w dziele "O literaturze polskiej w wieku XIX" (1830) (podr. str. 53)
wyłożył teoretyczne podstawy literatury romantycznej, scharakteryzował jej
właściwości i funkcje. Literaturę uznał Mochnacki za wyraz świadomości
narodowej, za przejaw "uznania się narodu w jestestwie swoim", czyli
rozpoznania przez naród własnej istoty i sensu swego istnienia. Taką funkcję
pełniła literatura w XIX wieku, utrwalając w świadomości zbiorowej obowiązek
walki o wolność. Romantyczne wyzwanie do walki ze starym światem i jego kulturą
miało zatem aspekt polityczny. Do rozprawy Jana Śniadeckiego bezpośrednio
ustosunkował się w 1825 roku w rozprawie "Niektóre uwagi nad poezją romantyczną
z powodu rozprawy Jana Śniadeckiego "O pismach klasycznych i romantycznych"
(podr. str. 51). Odrzucił w niej tezę Sniadeckiego, że romantyzm jest jedynie
naśladowcą starożytnych lub francuskich wzorów.
Ze Śniadeckim oraz innymi klasykami polemizował również wielokrotnie Adam
Mickiewicz m. in. we wstępie do "Ballad i romansów" (1822), oraz w rozprawie "O
krytykach i recenzentach warszawskich" (1829).
Bunt młodych romantyków przygotowała w pewnym sensie sytuacja społeczna i
polityczna, w jakiej wyrastali. W kraju pod zaborami każdy przejaw
samodzielnej, światłej myśli był zwalczany jako niebezpieczny politycznie. Na
ziemiach nie rozwijających się trudno było o awans zawodowy, o karierę, czy
realizację planów literackich. Bacznie też obserwowano zrzeszającą się
młodzież.
Echa sporu światopoglądowego w balladzie Romantyczność i sporu estetycznego w
III części Dziadów.
Romantyczność
... «Słuchaj, dzieweczko!» - krzyknie wśród zgiełku
Starzec i na lud zawoła -
«Ufajcie memu oku i szkiełku,
Nic tu nie widzę dokoła.
Duchy karczemnej tworem gawiedzi,
W głupstwa wywarzone kuźni.
Dziewczyna duby smalone bredzi,
A gmin rozumowi bluźni.»
Aluzja do Jana Śniadeckiego i jego rozprawy "O pismach klasycznych i
romantycznych". Świadczy o tym umieszczony w rękopisie przypis poety odsyłający
do "Dziennika Wieleńskiego z 1819 roku, w którym ukazała się rozprawa
Śniadeckiego.
Scena Salon warszawski z III części Dziadów
Młodzi romantycy prowadzą dyskusję o literaturze narodowej. Atakują jałowość
klasyków i sentymentalistów, żądają, by poezja miała charakter patriotyczny, by
wyrażała narodowe cierpienia i ideały, by mówiła o współczesności, o jej
wszystkich, nawet najbardziej drastycznych problemach. Tak więc w sytuacji
narodowej klęski Mickiewicz żądał od poezji, by angażowała się w narodową
współczesność, objaśniała jej sens i równocześnie odsłaniała tajemnicę
przyszłości. Miała więc to być poezja zaangażowana, prorocza (profetyczna) i
tyrtejska.
Romantyczność (podr. str. 117) jako programowy utwór romantyczny.
"Romantyczność" uznawana jest za manifest postawy romantycznej. Narratorem jest
w niej obserwator spoza tłumu z miasteczka. Relacjonuje on i interpretuje
wydarzenia, przeciwstawiając się opinii uczonego Starca. Podkreślając duże
możliwości nauki w poznawaniu budowy materii (ale tylko materii!)- "Widzisz
świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce"- wprowadza on jednocześnie nowe
kategorie poznawcze: intuicję orza czucie i wiarę, prawdy podświadomości,
bowiem zmysły w przekonaniu romantyków nie dają pewności w poznaniu. Jest więc
"Romantyczność" utworem w pewnym sensie filozoficznym, dotyczącym nie tylko
teorii poznania, lecz i teorii wartości.
Mickiewicz, tożsamy z narratorem, staje po stronie ludu wierzącego w świat
pozamaterialny, szczególnie po stronie tych, którzy cierpią i poprzez
cierpienie mają kontakt ze zjawiskami tajemniczymi. Podstawa wiary w to, co
widzi dziewczyna z ludu, w siłę jej uczuć, współczucie dla niej, wskazują na
to, że romantycy poszerzyli wiedzę o człowieku, próbując poznać stany
podświadomości, intuicji, szaleństwa. Karusia jest w istocie szalona, zachowuje
się jak obłąkana, co wcale nie zmniejsza prawdy jej odczuć. Kategoria
szaleństwa bowiem zyskała u romantyków całkowicie nową interpretację. W
chorobach psychicznych widzieli przejaw geniuszu, w szaleńcu- istotę mającą
możliwość kontaktów ze światem pozaziemskim. Dlatego ludzie prości traktują
Karusię jako istotę wyższą, której należy wierzyć.
Elementy oświeceniowe i klasyczne oraz romantyczne w Odzie do młodości (podr. str. 24)
Elementy oświeceniowe i klasyczne
- Klasyczny gatunek liryczny - oda.
- Dobro społeczeństwa jest ważniejsze niż dobro jednostki.
- Ważny jest postęp i rozwój.
- Motywy antyczne - historia Heraklesa.
- Poetyka klasyczna: styl wysoki, hiperbolizacja, charakterystyczne sformułowania: "nektar żywota", "obszar gnuśności zalany odmętem", kontrast.
- Hasło rewolucji francuskiej: Gwałt niech się gwałtem odciska
- Wiara w możliwośc ulepszenia świata
|
Elementy romantyczne
- Temat - młodość.
- Gwałtowność uczuć, zapał młodości i entuzjazm.
- Indywidualizm - na czele pokolenia młodych stoi jednostka, odpowiedzialna za wolność i sprawiedliwość na świecie.
- Sięgnięcie poza sferę rozumu - do wyobraźni.
- Swobodna konstrukcja składniowa, chaos w treści, różnorodność w budowie wersu i strofy.
- Hasło rewolucji francuskiej: Gwałt niech się gwałtem odciska
- Chęć tworzenia nowego świata - bunt romantyczny
|
Jednością silni, rozumni szałem - ukazuje dwoistość ody, która łączy oświeceniową mądrość z heroizmem i
romantycznym zapałem.
Historia motta do Ody do młodości.
Stare formy padają w ruiny
Motto Ody do młodości zostało zaczerpnięte przez Mickiewicza z wiersza
Friedricha Schillera. Mickiewicz napisał swoją odę pod wpływem twórczości
Schillera, a zwłaszcza jego Hymnu do radości (podr. str. 29) Później motto zostało usunięte z Ody do młodości.
Źródło: http://www.sciaga-online.pl/Lite...6236
Brak komentarzy
|